Εξοχότατε κ. Πρόεδρε


Είναι τιμή μου να καλωσορίσω κι εγώ με την σειρά μου, Εσάς και τους συνεργάτες σας, στην φημισμένη από τους αρχαίους χρόνους Πύλο. Σκέφτομαι μάλιστα ότι αν η ψυχή του σοφού βασιλιά Νέστορα υπερίπταται της θάλασσας η σε τοπία μυστικά του Σύμπαντος, θα αισθάνεται κι εκείνη ευφροσύνη. Διότι η παρουσία σας υπογραμμίζει την σημασία ενός πειράματος, που φέρει το όνομα του, και ίσως συνδέσει τα αρχαία κλέη με ένα σύγχρονο Ελληνικό επίτευγμα.
Οι συνάδελφοι μου αναφέρθηκαν ήδη στην επιστημονική αξία του Νέστορα, αλλά και στις σπουδαίες προοπτικές του για το μέλλον. Από την πλευρά μου θα εστιάσω σε μια άλλη διάσταση, που έχει ωστόσο βαρύτητα ιδιαίτερη για την εθνική πορεία μας.
Δεν αμφισβητείται, κ. Πρόεδρε, ότι η πορεία αυτή έχει σημαντικά βήματα προόδου να επιδείξει, ίσως καμιά φορά και άλματα. Οι δημοκρατικοί θεσμοί μας έχουν σταθεροποιηθεί, ενώ η Ελλάδα αποτελεί όαση ειρήνης και συνδιαλλαγής σε ένα ταραγμένο γεωγραφικό χώρο. Παρά τους σημερινούς άλλωστε τριγμούς, η αύξηση του εθνικού εισοδήματος είναι διάχυτη και ορατή. Οσο λοιπόν και αν θα ευχόταν κανείς καλύτερη κατανομή του, έχει αλλάξει την ζωή –οδηγώντας την μάλιστα συχνά σε φαινόμενα επίδειξης και εκφυλισμού- στις πόλεις και στην ύπαιθρο. Η ένταξη, τέλος, της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, της έδωσε ένα αίσθημα ασφάλειας και περηφάνειας κι ενώ μήτε εδώ έλειψαν οι λογής στρεβλώσεις, την βοήθησε να κατασκευάσει έργα χρήσιμα, να ενισχύσει τις υποδομές της, να κινηθεί στους χώρους της έρευνας – ο Νέστορας είναι ένα παράδειγμα -και των διεθνών συνεργασιών.
Ενώ όμως όλα αυτά είναι αναμφισβήτητα και σημαντικά, καιρό τώρα, κ. Πρόεδρε, κατέχει εμένα και πολλούς άλλους η αγωνία για την Eλληνική υπόθεση. Mου φαίνεται ότι η πορεία του τόπου ακολουθεί όλο και περισσότερο μια άγονη γραμμή, που για να ελαφρύνει το σκάφος το απαλλάσσει από αξίες και κριτήρια, οραματισμό και αίσθηση ευθύνης. Ενώ τα φαινόμενα της παρακμής και η διαφθορά –όπως κι Εσείς επισημάνατε με τόλμη –υπονομεύει διαρκώς τον κοινωνικό ιστό. Αν όμως συνεχίσομε έτσι η Eλλάδα η τωρινή και αυτή που θα βρούν οι επόμενες γενιές δεν θάχει ανάσα, μήτε ζωή εσωτερική. Θα απομείνει με τα μεγάλα λόγια και την καταναλωτική της ψευδαίσθηση, που λίγο πια μετρούν στο περιβάλλον των Εθνών. Είναι άλλωστε οδυνηρό ότι η σωστή Παιδεία και η ενίσχυση της Ερευνας, ο πολιτισμός και η μέριμνα για το περιβάλλον, βρίσκονται πάντοτε στο περιθώριο των αξιών μας. Αυτά ωστόσο συνιστούν το Eθνικό μας Ηθος και όπως λένε οι σοφοί, αποτελούν την προϋπόθεση και το κριτήριο για όλα τα άλλα. Δεν ξέρω λοιπόν τι γνώμη έχουν οι ιστορικοί και οι κοινωνιολόγοι. Φοβούμαι όμως ότι φτάσαμε σε ένα σταυροδρόμι που, όπως προειδοποιεί ο ποιητής, “θερίζουν άρματα δρεπανηφόρα”.
Είναι ωστόσο ευοίωνο σημείο, κ. Πρόεδρε, ότι μια άλλη συνιστώσα, ισχυρή και επίμονη, χαρακτηρίζει πάντοτε τον εθνικό μας βίο. Ετσι, στην Ελλάδα του αμοραλισμού και των κενών λόγων, αντιτάσσεται –από τότε που γνωρίζομε την ιστορία μας- η άλλη Ελλάδα, η παράλληλη Ελλάδα. Την παράλληλη Ελλάδα συνιστούν άνθρωποι η αιχμές ανθρώπων, που σε πείσμα της περιρέουσας ατμόσφαιρας εξακολουθούν να πράττουν το σωστό και το δύσκολο, να πορεύονται με ευθύνη και ήθος.
Στα πανεπιστήμια αλλά και σε μια δημόσια υπηρεσία, στον μικρόκοσμο της καθημερινότητας αλλά και σε ένα νοσοκομείο, στον άνθρωπο της βιοπάλης η σε κάποιο πολιτιστικό σύλλογο, η παράλληλη Ελλάδα είναι συχνά παρούσα. Κάποτε μάλιστα, με τρόπο εκθαμβωτικό.
Την λάμψη αυτή είμαι βέβαιος ότι θα συναντάτε συχνά, κ. Πρόεδρε, στις επισκέψεις Σας ανά την Ελληνική επικράτεια, αλλά και στων Ελλήνων τις κοινότητες έξω από τα σύνορα. Είχα άλλωστε την τύχη, ανάμεσα σε άλλους καλύτερους από μένα επιστήμονες, να συζητήσομε για την κατάσταση της Ερευνας στην Ελλάδα, σε μια συνάντηση που εσείς προκαλέσατε. Λίγο αργότερα είχα πάλι την χαρά να παραστώ στην επίσκεψη Σας στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης αλλά και στο Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας. Στον ωραίο αυτόν κύκλο με τον μέγιστο συμβολισμό, που ασφαλώς δεν κλείνει σήμερα, είχατε την ευκαιρία να ζήσετε ανθρώπους της παράλληλης Ελλάδας, να μοιραστείτε τα επιτεύγματα αλλά και τις αγωνίες τους.
Η παράλληλη Ελλάδα: Κανείς δεν ξέρει την ποσοτική της δύναμη, ούτε είναι δυνατόν να μετρηθεί η έκταση της. Είναι όμως η πηγή της περηφάνειας μας, η ελπίδα ότι ίσως αποφευχθεί μια μοίρα προκαθορισμένη. Κυριάρχησε άλλωστε η παράλληλη Ελλάδα –κι έτσι γνωρίζομε ότι δεν είναι ουτοπία- στους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας, κι άλλαξε το τοπίο και τα πρόσωπα. Μόνον που η κυριαρχία της υπήρξε όπως ξέρομε παροδική, κι έκτοτε πολλαπλασιάστηκαν τα σημάδια της απόγνωσης.
Το πείραμα λοιπόν του Νέστορα, που η σωστή Σας κρίση οδήγησε να επισκεφτείτε σήμερα, είναι ένα επίτευγμα, επίτευγμα λαμπρό, της παράλληλης Ελλάδας. Διότι είχε από την αρχή κίνητρα ευγενή, και στόχους μακροπρόθεσμους:
Να τοποθετήσει την Ελλάδα στον παγκόσμιο επιστημονικό χάρτη, που οι απαρχές του μάλιστα ανιχνεύονται στις ακτές της Ιωνίας και ακόμα να αναδείξει την περιοχή της Πύλου σε κέντρο πολυδύναμο τεχνολογίας, έρευνας και επιστημονικών ανταλλαγών.
Είναι φανερό ότι ο δρόμος, κ. Πρόεδρε, υπήρξε δύσβατος και μακρύς. Δεν αρμόζει όμως στην σημερινή ημέρα να σταθώ στις απέραντες δυσκολίες που συνάντησε, στις υποσχέσεις της πολιτείας που διαψεύσθηκαν, στην αβελτηρία των θεσμών η την γραφειοκρατία, που όλα υπονόμευαν την μεγάλη προσπάθεια μήτε έλειψαν άλλωστε και τα δικά μας λάθη, η οι επιπόλαιες εκτιμήσεις. Είναι ωστόσο γεγονός ότι σήμερα, 15 χρόνια μετά, ο Νέστορας έχει ένα μεγάλο έργο να επιδείξει: Ευαίσθητες κατασκευές, που λειτουργούν με επιτυχία σε αδιανόητα υποθαλάσσια βάθη, καινοτόμα ηλεκτρονικά και υπολογιστικά συστήματα, επιστημονικά εξαρτήματα με δύσκολη αποστολή και τέλος, μια πλωτή πλατφόρμα, την Δέλτα Βερενίκη -το γυναικείο αυτό όνομα συνδέεται ιδιαίτερα με τον ομιλούντα- που καθελκύσθηκε πρόσφατα και αποτελεί σχεδιαστικό και κατασκευαστικό επίτευγμα. Ταυτόχρονα, ο Νέστωρ έχει πετύχει την διεθνή του καταξίωση, και αποτελεί την αναμφισβήτητη πρωτοπορεία σε μια νέα μορφή αστρονομίας. Αν οι θεσμοί της πολιτείας αλλά και όλοι εμείς κινηθούμε με συνέπεια, είναι σπουδαίες οι προοπτικές του για το μέλλον.
Ενώ λοιπόν η Ελλάδα των τηλεοπτικών παραθύρων περί άλλα τυρβάζει, ο Νέστορας -και πολλά ακόμα επιτεύγματα της παράλληλης Ελλάδας- προβάλλει ένα άλλο πρότυπο. Στο κάλεσμα του συνέβαλαν εξέχοντες Ελληνες αλλά και ξένοι επιστήμονες, προικισμένοι νέοι ερευνητές αλλά και μεταπτυχιακοί φοιτητές.

Και από δίπλα μηχανικοί αλλά και στελέχη στον ιδιωτικό τομέα, άνθρωποι του μηχανουργείου αλλά και της ναυπηγικής τέχνης, και ακόμα καπετάνιοι της θάλασσας και των κυμάτων της ζωής. Δεν έλειψαν άλλωστε, από όσους συνέδραμαν τον Νέστορα, και οι πολιτικοί άνδρες αλλά και κάποιοι αρμόδιοι στα ποικίλα επίπεδα της εξουσίας: Υπουργοί αλλά και Γενικοί Γραμματείς των Υπουργείων, άνθρωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης αλλά και υπεύθυνοι στην περιφέρεια, στελέχη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και στελέχη στην Ελληνική διοίκηση.
Η σημασία λοιπόν του Νέστορα υπερβαίνει κατά πολύ τους επιστημονικούς του στόχους, δεν εξαντλείται στην αναζήτηση των νετρίνο η στην ερμηνεία της σκοτεινής ύλης. Αναδεικνύει την σημασία της παράλληλης Ελλάδας, που είναι εκείνη που δημιουργεί και οραματίζεται, που διαθέτει ικανότητες και πείσμα. Καθώς μάλιστα οι ιδεολογίες φαίνεται να παρακμάζουν, και ο πολιτικός κόσμος οδηγείται συχνά στην ίδια του την αμφισβήτηση, ένα αίτημα ιστορικό αναδύεται με επιμονή: Συνοψίζεται στην ανάγκη, οσο περνά ο καιρός και όσο γίνεται, η Ελλάδα να συγκλίνει με την άλλη Ελλάδα, την παράλληλη Ελλάδα. Είναι ένα αίτημα που δεν περιφρονεί τον πολιτικό κόσμο, αλλά τον δοκιμάζει, που δεν καταργεί τις ιδεολογικές διαφορές, αλλά τις διαπερνά.
Δεν αγνοεί βέβαια ο ομιλών ότι σύμφωνα με την Ευκλίδεια γεωμετρία, που διδαχθήκαμε όλοι στα σχολεία, οι παράλληλες ουδέποτε συγκλίνουν, και το αίτημα μοιάζει ανέφικτο. Σήμερα όμως βρισκόμαστε εδώ, στο πείραμα του Νέστορα, που έχει ως επιδίωξη την αναζήτηση των μυστικών του Σύμπαντος. Οπως λοιπόν απεκάλυψε η μεγαλοφυϊα του Αινστάιν, το Σύμπαν έχει την δική του Γεωμετρία, θεμελιώδη όσο και απροσδόκητη.

Εκεί, οι παράλληλες συγκλίνουν. Δεν πρέπει να είναι μάλιστα τυχαίο ότι η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, που ακριβώς στηρίζεται στην σύγκλιση των παραλλήλων, αποτελεί την λαμπρότερη θεωρία της φυσικής, και επιβεβαιώνεται διαρκώς από τα πειράματα και την διαδρομή του φωτός ανάμεσα στα αστέρια.